Wielki Tatuś i filozofia Ayn Rand (część 1)
Piotr Kochanowski środa, 09 czerwca 2010 20:00
Zapraszam na kolejną porcję publicystyki w wykonaniu Piotra Kochanowskiego. Tym razem przyjrzymy się dokładniej twórczości Ayn Rand, a konkretniej jej największemu działu pt "Atlas zbuntowany" oraz licznym analogiom do fenomenalnego Bioshock'a. Serdecznie zapraszam do bardzo interesującej publicystyki! (P. Radwan)
„Nazywam się Andrew Ryan i jestem tu, by zadać Wam pytanie:
Czy człowiekowi nie należą się owoce jego pracy?
Nie, mówi człowiek w Waszyngtonie. Należą się biednym.
Nie, mówi człowiek w Watykanie. Należą do Boga.
Nie, mówi człowiek w Moskwie. Należą się wszystkim.
Odrzuciłem te odpowiedzi. Zamiast nich wybrałem coś innego.
Wybrałem niemożliwe. Wybrałem... Rapture.”
„Rapture... Miasto, w którym artysta nie musi bać się cenzora. Gdzie naukowca nie krępuje małostkowa moralność. Gdzie mali nie stoją na drodze wielkim. A dzięki ciężkiej pracy, Rapture może stać się też waszym miastem.”
Nadal przechodzą mi ciarki po plecach, kiedy oglądam tę sekwencję na początku pierwszego Bioshocka. Wydana w 2007 na PC i Xboxa 360 (oraz w 2008 na PS3, a w 2009 na komputery Mac) pierwsza część serii jest według większości recenzentów jedną z najlepszych gier ostatnich lat. Niezwykle dopracowana fabuła, klimat i design nadal robią wrażenie. Poruszająca historia, postacie, rozmaite patenty i smaczki w grze mają swoje podstawy w realnym świecie. Największy wpływ na powstanie gry wywarła jednak twórczość, życie i filozofia pewnej Żydówki, urodzonej w Petersburgu, która spędziła jednak większość życia w USA i tam powstały jej największe dzieła. Pisząc te słowa, mam na myśli Alissę Zinowiewnę Rosenbaum, znaną światu jako Ayn Rand. Spokojnie mogę stwierdzić, że Bioshock jest swego rodzaju interaktywnym wykładem na temat filozofii Ayn Rand. Dlaczego? Tego dowiecie się czytając dalej.
Zacznijmy najpierw od biografii Ryan’a i Ayn Rand. Widzicie pewnie podobieństwa imion. Tak, tak - Andrew Ryan jest częściowym anagramem (z dodanymi sylabami –ew oraz literą R) od Ayn Rand. Życiorysy Ryana i Rand są bardzo podobne. Ayn Rand urodziła się w 1905 roku w rodzinie żydowskiego aptekarza. Od dziecka przejawiała zainteresowanie literaturą i chciała zostać pisarką. W czasie rewolucji w 1917 roku cała jej rodzina popierała rząd Aleksandra Kiereńskiego. Po zdobyciu władzy przez bolszewików wszyscy uciekli na Krym, będący wtedy jeszcze pod kontrolą Białej Armii (przeciwników rewolucji). Tam Rand ukończyła szkołę średnią i krótko pracowała jako nauczycielka – uczyła czytać żołnierzy Armii Czerwonej. Już podczas nauki w szkole średniej przestała wierzyć w Boga i zaczęła cenić rozum i intelekt. W końcu Rand wraz z rodziną wróciła do miasta, gdzie przyszła na świat i spędziła prawie całe dzieciństwo – do Petersburga (Piotrogrodu). Tam rozpoczęła studia z historii, filozofii oraz scenopisarstwa. Otrzymawszy pozwolenie na krótką wizytę u rodziny, Rand w 1926 roku przybyła do Nowego Jorku. Po odwiedzeniu krewnych w Chicago zdecydowała się na pozostanie w USA na stałe. Wyruszyła na podbój Hollywood. Imając się różnych prac, próbowała opublikować swoje scenariusze i sztuki teatralne. W 1929 wyszła za mąż za aktora Franka O’Connora. W 1931 roku uzyskała amerykańskie obywatelstwo. Dopiero w 1932 sprzedała swój pierwszy scenariusz - „Red Pawn” (Czerwony Pionek). Jej kariera zaczęła nabierać rozpędu. W 1936 roku po wielu próbach opublikowała pierwszą powieść – „We the Living”. W 1943 wydała „The Fountainhead” (Źródło) – powieść, która przyniosła jej sławę. Prawdziwym opus magnum Rand stała się książka „Atlas Shrugged” (Atlas zbuntowany – stąd imię naszego „przewodnika” po Rapture) wydana w 1957 roku. Był to ostatni utwór fabularny Rand. Potem propagowała i wykładała swoją filozofię, którą nazwała obiektywizmem. Zgromadziła wokół siebie grupę zwolenników i adoratorów, którzy żartobliwie nazwali siebie „Kolektywem”. Do „Kolektywu” należał między innymi Alan Greenspan – ekonomiczny guru USA. Pisała i publikowała, od 1951 roku mieszkając w Nowym Jorku. Wiadomo, że dużo paliła oraz zażywała amfetaminę, aby móc dłużej pracować. Amfetamina była wtedy popularnym i dostępnym w aptekach lekarstwem oraz „wspomagaczem” zapracowanych, żołnierzy i kierowców ciężarówek. Z tego powodu w późniejszych latach Rand była skłonna do gwałtownych i nieprzewidywalnych zmian nastroju. Przypomina to skutki działania „ADAMA”, czyż nie? Zmarła w 1982 roku.
Andrew Ryan także urodził się w Rosji, pod koniec XIX wieku. Tak naprawdę nazywał się Andriej Rianofski. W 1919 roku, po rewolucji październikowej, uciekł do USA. Będąc pod początkowym wrażeniem możliwości, jakie istniały w USA, poświęcił się swojej nowej ojczyźnie i ciężką pracą dorobił się majątku. W roku 1929 rozpoczął się Wielki Kryzys w USA. 1/3 zdolnych do pracy była bezrobotna. Prezydent Roosevelt w 1933 wprowadził plan pomocy społecznej oraz ustanowienie interwencjonizmu państwa w gospodarkę, jak także zasiłki dla bezrobotnych i roboty publiczne, czyli tzw. New Deal (Nowy Ład) - specjalny program reform ekonomiczno-społecznych. Pomogło to gospodarce USA stanąć na nogi. Jednak Ryan nie był z tego do końca zadowolony. Według Ryana, człowiek zasłużył tylko na to, na co sam zapracował. Bezrobotnych i biedaków na zasiłkach Ryan uznawał za pasożytów. Dzięki swojemu bogactwu często musiał walczyć z zazdrością ze strony sąsiadów. Raz próbowano nawet odebrać Ryanowi jego prywatny las. Jedna z grup żądających oddania lasu stwierdziła, że miejsce to należy do Boga i zażądała przekształcenia go w park publiczny. W końcu nawet administracja państwowa próbowała odebrać Ryanowi jego posiadłość i upaństwowić to miejsce, w odpowiedzi na co Ryan spalił las całkowicie, aby nikt inny nie mógł go posiadać. Użycie bomb atomowych przeciwko Japonii było ostatnią gorzką pigułką. Według Ryana pasożyty zdobyły broń, którą mogły zniszczyć co tylko chciały, a wielcy naukowcy musieli się im podporządkować. Dla ceniącego naukę i postęp Ryana podporządkowywanie oraz ograniczanie wielkich ludzi było nie do zniesienia. W sztuce (przede wszystkim kinematografii) panowała cenzura – nie wolno było pokazywać scen zmysłowych i drastycznych, seksu, związków mieszanych i homoseksualnych, używać przekleństw oraz ośmieszać religii (Kodeks Haysa). Może ktoś z Was oglądał kiedyś takie stare kreskówki o Betty Boop? Ta śmiesznie wyglądająca postać uroczej kobietki stała się hitem w latach Wielkiego Kryzysu. Kreskówka była przepełniona pikantnym humorem, na dodatek okraszonym rozmaitymi erotycznymi aluzjami, co zdecydowało o jej wielkiej popularności wśród dorosłych. Instrukcje, reklamy oraz filmiki w Bioshock’u są wykonane właśnie w stylu takich starych kreskówek z lat trzydziestych i czterdziestych. Kodeks Haysa oraz katolicka organizacja National League of Decency (Narodowy Legion Przyzwoitości) doprowadziły do wycięcia wielu wątków z filmów i upadku serii. Owe ograniczenia Ryan postrzegał jako „żałosną, małostkową moralność”.
W 1946 Ryan zebrał całą swoją fortunę i rozpoczął budowę podwodnego miasta na Zachód od wybrzeży Islandii. Zaczął zbierać najlepszych uczonych i artystów z USA, Europy i ZSRR. Oprócz wybitnych specjalistów, do Rapture trafili naukowcy będący zbrodniarzami wojennymi (np. dr Tenenbaum), jak także rozmaite cwaniaczki i obieżyświaty (Sinclair, Fontaine). W 1952 roku kontakt Rapture ze światem zewnętrznym został odcięty. Tymczasem na powierzchni wielu ludzi zaczęło snuć teorie na temat tajemniczego zniknięcia kilku, a nawet kilkunastu tysięcy wybitnych specjalistów i artystów. Na początku Rapture wydawało się utopią. Pewnego dnia jeden z robotników portowych został ukąszony przez dziwnego, morskiego ślimaka. Następnego dnia ofiara ukąszenia obudziła się i stwierdziła, że może poruszać palcami u rąk, które były częściowo sparaliżowane, wskutek dawnych ran z czasów wojny. Doktor Tenenbaum zauważyła tego szczęśliwca i zdziwiła się jego nagłym ozdrowieniem. Na szczęście cudownie uzdrowiony nie wyrzucił ślimaka… I tak odkryto komórki macierzyste, nazwane później Adamem i Ewą. W Rapture z czasem rozwinął się ogromny przemysł i technologie oparte na Adamie. Komórki macierzyste wydawały się lekiem na wszystkie choroby i niedoskonałości. Nastąpiło silne rozwarstwienie społeczne w Rapture. Kwitł nielegalny przemyt. Pogarszały się warunki sanitarne, a Rapture zaczęło przeciekać. Ujawniły się straszliwe efekty nadużywania Adama. W końcu wybuchła wojna domowa, a większość mieszkańców podwodnego miasta zginęła, bądź uległa potwornej przemianie.
Uff, niestety żeby zrozumieć grę i jej przesłanie trzeba było się przebić przez wszystkie te nudnawe fakty i biografie. Spokojnie, druga część naszych rozważań już wkrótce!
Autor: Piotr Kochanowski
Napisane przez palo , sierpień 06, 2010
Napisane przez Piotr Kochanowski , czerwiec 10, 2010
Dzięki za miłe komentarze. P.S. Poprawiłem kilka blędów w artykule
Napisane przez Mike Podolski , czerwiec 09, 2010
Napisane przez norek , czerwiec 09, 2010
Najnowsze recenzje
Najnowsza publicystyka
Polecany trailer
Najbliższy turniej:
Premiery miesiąca:
Sierpień nie jest może najlepszym miesiącem ,jeśli chodzi o premiery, chociaż narzekać też nie można - Mafia II i....wiecej TUTAJ
